durven kijken naar het collectieve
In mijn werk kom ik dikwijls in organisaties waar veel (verborgen) leed is: verbroken relaties, wantrouwen, ingehouden boosheid, onmacht, gevoelens van gerechtigheid en kwetsuren.
De samenwerking stroomt niet meer.
Het valt op dat ruzies, incidenten en conflicten zich herhalen. De blokkades zitten vaak dieper dan je op het eerste zicht zou zeggen. Soms lijkt het zelfs alsof we dit soort leed ‘normaal’ zijn gaan vinden; het hoort bij samenwerking…
Het is – om begrijpelijke redenen – moeilijk om naar het lastige en pijnlijke te kijken. Vaak duurt het tergend lang voor mensen de moed vinden om onder ogen te zien wat er leeft.
Helaas helpt ontkennen, wegkijken, je afsluiten, minimaliseren van wat er bevroren is in de relaties niet om de negatieve spiraal te keren in vitale, gezonde dynamieken…
Nieuwe inzichten in de trauma, vooral hoe collectieve trauma’s ontstaan, zich uiten en groepen, teams en organisaties vastzetten, zijn inspirerend en richtinggevend voor mijn werk.
Sinds een aantal jaar ben ik student bij Thomas Hübl. In zijn boeken, podcasts en trajecten legt hij de link tussen individueel, intergenerationeel trauma en collectieve kwetsuren. Hij beschrijft wat de consequenties zijn als kwetsuren geen aandacht krijgen en niet geheeld worden (o.a. afstand nemen; isolatie; repetitiecompulsie; polarisatie).
een analogie
Hoe we omgaan met het nieuws
Vandaag de dag worden we op een indringende en continue manier blootgesteld aan rauwe beelden in het nieuws. Denk aan oorlogsbeelden zonder veel censuur, reportages over klimaatrampen die steeds dichterbij lijken te komen.
Wie het nieuws een beetje volgt wordt geconfronteerd met een aanhoudende stroom van ellende die bij velen onder het vel kruipt. Onze individuele en collectieve zenuwstelsels moeten deze informatie op de een of ander manier verwerken. Het levert onbewuste, chronische stress op.
Iedereen reageert op zijn of haar eigen manier op deze stroom van intensiteit.
Veel mensen sluiten zich af voor het schrijnende nieuws, omdat ze er niet meer tegen kunnen en overspoeld worden. Anderen zoeken afleiding of verdoven zich als bescherming tegen de rauwe realiteit van oorlogen, de klimaatcrisis en zorgelijke politieke gebeurtenissen.
Dit heeft een effect op hoe we in de wereld en in onze relaties staan. Onze capaciteit om ‘erbij’ te blijven en compassie op te brengen neemt af.
We worden onverschillig, verharden, raken overspoeld en angstig, kijken de andere kant op of raken gedisconnecteerd van anderen en van onszelf. Of we vluchten in entertainment en consumptiegedrag.
‘slecht nieuws’ op de werkvloer
Gelijkaardige copingmechanismen zie je op de werkvloer.
Als we, om welke reden dan ook, niet naar de blokkades in de samenwerking willen of durven te kijken (het NU), dan zullen we vervallen in onbewuste, repetitieve patronen die het leven uit een team of organisatie zuigen.
In conflicten zie je bijvoorbeeld vaak dader-slachtoffer-redder dynamieken die zich eindeloos herhalen en ervoor zorgen dat situaties geblokkeerd blijven. Er is geen verandering mogelijk.
Het potentieel van samenwerking blijft hierdoor onderbenut en systemen zitten vast in negatieve cycli. Het verleden blijft het heden overschaduwen en het is niet mogelijk om tot beweging, vernieuwing en creativiteit te komen (‘emergence’).
Dit is de dynamiek van collectief trauma.
“It is an unfortunate truism of the human condition that positive and necessary change is most often preceded by crisis. (…)
In the apathy borne from denial, detachment, disowning, lethargy, complacency and spiritual torpor, we particpate in systems of collapse.
Hovering over the precipe, we narcoticize ourselves with food, alcohol, sex, social media, online shopping, video games, and series binge watching.
We numb out and disrelate: “Netflix and chill”.
When these anesthetics fail and our pain centers get activated, we erupt at our families, our neighbours, our leaders, and our screens, regressing towards tribalism and expressing outrage at one another’s actions, ideas or essential characteristics.”
De kracht van collectieve ‘presencing’
Hoe kunnen we omgaan met conflicten, blokkades in relaties en kwetsuren in het relationele weefsel?
Alles start met present kunnen zijn.
Presencing is een werkwoord. Het betekent dat we op een belichaamde en gereguleerd manier aanwezig kunnen zijn bij alles wat er is: pijnlijke ervaringen, moelijke thema’s, confronterende situaties en intense emoties. Zonder reactief te worden.
Dit is uiteraard niet vanzelfsprekend, zeker niet in een organisatiecontext die dikwijls niet zo veilig is. Het vraagt nieuwsgierigheid, compassie, moed en voldoende veiligheid.
‘Absencing’ is de tegenpool van presencing: afwezig zijn, afstand nemen, je afsluiten, wegkijken. Hierdoor belanden we in de isolatie, fragmentatir, verschansen ons in de loopgraven van ons eigen gelijk en houden we vast aan onze zekerheden.
Afwezig zijn betekent ook dat ik de ander niet kan voelen en dus geen begrip of empathie kan opbrengen. Ik oordeel, verhard, sluit me af. En meestal kan ik mezelf, in de heftigheid van de gebeurtenissen, ook niet meer voelen… We raken verwijderd van onszelf en van elkaar.
Zo blijven oude patronen en conflicten zich eindeloos herhalen…
“Trauma distorts our perception of reality, leaving us unable to see the world as it is. (…)
Seeing through the filter of the past is a recipe for conflict. (…)
When we become burdened by the stories we tell ourselves about the past, we cannot show up fully in the present; we can’t bring our most essential energy into our work or relationships.”
Een ‘we-space’ – helen in relatie
Moeilijke gebeurtenissen en ‘oud zeer’ hebben ruimte en aandacht nodig. De uitdaging is dus om met elkaar in gesprek te gaan.
Doorheen het delen van pijnlijke ervaringen, het oprecht luisteren, het nieuwsgierig zijn naar elkaar en het samen betekenis geven aan situaties, kunnen mensen integreren wat er gebeurd is in het verleden.
Hierdoor komt er beweging in wat vastzat. Er kan iets nieuws ontstaan. Groepen kunnen zelfs iets leren uit de moeilijkheden gebeurtenissen en er sterker uitkomen (‘post-traumatische groei’).
Traumaheling is alleen mogelijk in relatie. We hebben elkaar hiervoor nodig. Daarom is belangrijk om sociale ruimtes te creëren waar groepen een dergelijk proces kunnen aangaan met elkaar.
Investeren in heling biedt de kans om samen uit de oude patronen te stappen en vorm te geven aan gezondere omgangsvormen, een open klimaat en een productieve organisatiecultuur.
Kortom: een warm pleidooi voor meer ruimte voor menselijke verbinding in organisaties!
“Like truth, shadow always outs.
Suppressed energy doesn’t go away, and even dark or disowned energy cannot be destroyed. It needs to move, to become, to transmute; it must find an expression.
In this way, unconscious material rises again and again to the surface , seeking to be met, detoxed and clarified.
Until trauma has been acknowledged, felt, and released, it will be experienced from without in the form of repetition compulsion and projection and from within as tension and constraction, reduction of life flow, illness or disease.”
Een goed startpunt om de dynamieken van collectieve kwetsuren en helingsprincipes te ontdekken is het boek ‘Healing Collective Trauma’ van Thomas Hübl.
Dit werk is rijk aan inzichten en verbindt het individuele niveau van trauma en heling aan de bredere dynamieken van inter-generationeel trauma en de trauma’s die leven en vastzitten in gemeenschappen, regio’s, landen en naties.
Thomas Hübl (2020). Healing Collective Trauma. A Process for Integrating our Intergenerational and Cultural Wounds. Sounds True.
Dit boek is ondertussen ook vertaald in het Nederlands: Helen van collectief trauma. Bij Ankh Hermes.
Wat kan dit voor jouw organisatie betekenen?
Ik volgde al heel wat traumaopleidingen. Al een aantal jaar ben ik student bij Thomas Hübl.
Momenteel ben ik betrokken in zijn intensieve 2-jarige opleiding ‘Timeless Wisdom Training’ waar we in de diepte van dit werk duiken.
Ik ben lid van het ‘Mystic Café’ waar’ de ideeën van Hübl verder bestudeerd en besproken worden.
Daarnaast neem ik ook deel aan de ‘Global Social Witnessing Facilitator Training’ van het Pocket Project, de maatschappelijk poot van het werk van Hübl. De focus ligt hier op het creëren van veilige sociale ruimtes en het faciliteren van helende gesprekken.
De Pocket Project is een organisatie die tot doel heeft om de shift te maken naar traumabewuste instituties en gemeenschappen. Ze zijn onder andere actief in Oekraïne en Palestina met ’trauma relief’ projecten.
Ondertussen ben ik steeds bezig met de vertaalslag maken naar mijn werk in organisaties en teams. Op zoek naar wat wérkt en passend is.
Heb je ook behoefte om moeilijke thema’s, geëscaleerde conflictsituaties, oud zeer of collectieve kwetsuren bespreekbaar te maken en te helen?
Individueel of samen met je team of organisatie?
dan zijn er 3 opties!
