Voorbij de tips & tricks
Leidinggevenden en professionals die met groepen werken zijn meestal hongerig naar 'tools' en 'tips & tricks'.
Bij de start van een opleiding treft deze gretigheid me als een nood aan controle en een begrijpelijke behoefte aan houvast en zekerheid.
Vaak zeggen mensen schoorvoetend, bijna beschaamd "Ik doe maar wat op buikgevoel". Alsof het afgaan op intuïtief aanvoelen iets minderwaardigs is.
Het leiden of begeleiden van het proces samenwerking is echter zo veel méér dan modellen kennen en methodieken inzetten. Als het er op aankomt gaat het vooral over de vraag: hoe en van waaruit handel ik in deze concrete situatie?
Op de momenten die er toe doen, wordt je vooral teruggeworpen op jezelf.
- Wat zit er in mijn rugzak dat ik nu kan gebruiken voor inzicht, overzicht en handelen?
- Wat staat me te doen met wat er NU gebeurt?
- Hoe kan ik handelen in het belang van de groep/het team en niet vanuit zelfbescherming?
- Hoe kijk ik naar de rol die ik hier te spelen heb en welke waarde ik toe kan voegen door in mijn rol te blijven functioneren, vooral wanneer het spannend wordt?
- Vanuit welke persoonlijke visie op mijn werk, wie ik 'ben' en welke impact ik wil hebben intervenieer ik?
Hoe meer je investeert in je persoonlijke groei, hoe sterker je in je schoenen staat in lastige situaties waar een groep je nodig heeft.
Het 'zelf' als instrument: een kwestie van kalibratie
Je 'zelf' inzetten verwijst naar wat jazzmuzikanten doen:
op basis van kennis van de stiel (bv kaders in inzichten in groepsdynamica; veranderprocessen; conflictescalatie),
een rugzak vol methodieken (bv een procesreflectie geven; een spanning benoemen als groepspolariteit) om gepast in te zetten
en vanuit de persoonlijke kwaliteiten (bv moed; empathie; geduld) die je belichaamt, to the point improviseren en interveniëren.
Dit vraagt de nodige zelfkennis, zoals inzicht in je triggers en patronen.
Bijvoorbeeld:
- welke persoonlijke kwaliteit verglijdt soms in valkuil-gedrag als ik onder stress sta?
- welk soort medewerkers roepen iets in me op dat me uit balans haalt?
- in welke groepssituaties voel ik me wankelen op mijn benen?
- wat doe ik als ik me in het nauw gedreven voel en waar heb ik wel eens spijt van?
Je reactieve patronen (her)kennen is een belangrijke troef in het werken met groepen! Persoonlijke reflectie en blijvend investeren in je ontwikkeling is een voorwaarde om je instrument te kalibreren.
"Het vraagt heel wat moed en innerlijk evenwicht om op een containende manier aanwezig te zijn. Het betekent dat je het kunt uithouden in de spanningen, complexiteit en emotionaliteit van het proces van samenwerken. Je bent in staat om het negatieve er te laten zijn, naar het ongemak toe te gaan, niet defensief te reageren op negatieve projecties van medewerkers. Je blijft rustig aanwezig, laat je niet omver blazen en reageert niet vanuit je eigen angst."
"Als hele persoon aanwezig zijn maakt je ontvankelijk voor je eigen gewaarwording als bron van informatie en hierdoor vergemakkelijkt het contact met wat er in het team leeft."
Wankelen of vanuit rust interveniëren?
Herken je dit soort betekenisvolle en spannende situaties in een groep? Wat doe je?
Je voelt dat er 'iets' leeft in de groep dat niet benoemd wordt, maar je kunt de vinger er niet achter krijgen...
bv een plotse dip in energie; rond de pot draaien; voorzichtigheid; ingehouden kwaadheid
Je merkt 'weerstand' in je team op en komt er niet doorheen
bv ja zeggen en nee doen; beladen stilte; een eindeloze stroom vragen en bedenkingen; ja-maren
Je voelt je geappeleerd wanneer er plots een spannend moment ('hot spot') in de groep ontstaat
bv verwarring op het moment dat mensen écht willen gaan spreken; iemand komt plots alleen te staan; iemand laat een kritisch geluid horen en het wordt pijnlijk stil; er ontstaan breuklijnen in het team
Je komt zelf als (bege)leider onder vuur te liggen
bv twijfel aan je competenties; je goede intenties betwisten; wantrouwen uitspreken
Hoe ga je hier mee om?
Word je defensief? Schiet je in een kramp? Verstop je je achter een professioneel masker?
Of kan je rustig aanwezig zijn, in contact met je zelf, met toegang tot je innerlijke bronnen en van daaruit bewust en adequaat handelen?
'Doing the jazz' - Zet je hele 'hebben en houden' in!
Om er stevig te staan, kan je beroep doen op verschillende registers. Ik noem er een paar.
Je vermogen tot observatie en interoceptie ontwikkelen: wat gebeurt er in de buitenwereld van de groep (zichtbaar en niet zichtbaar) en wat gebeurt er in mijn binnenwereld (o.a. gedachten, gevoelens, impulsen, stress reacties)
Embodied aanwezig zijn: je lichaam actief tot rust brengen, zodat je uit de fight-flight automatismen blijft en helder kunt denken.
Een mentale basishouding ontwikkelen: psychische weerbaarheid, negatieve emoties kunnen (ver) dragen en projecties niet persoonlijk nemen.
Beseffen dat je niet alles kunt of moet weten: je kwetsbaar opstellen, in het niet-weten durven zitten en omgaan met de creatieve chaos vanuit vertrouwen dat er wel iets zal ontstaan.
Leren vertrouwen op je intuïtie: je sensitiviteit cultiveren en je persoonlijke gewaarwordingen, hunches of subtiel aanvoelen durven delen in de groep ter exploratie.
Het zelf als instrument: een hefboom!
Deze visie zit verweven in het hele traject Peaceful Rebel.
Vooral in de laatste module gaan we aan de slag met deze invalshoek voor meer impact en verbindingskracht.
Lees er hieronder meer over.
P.S.: In mijn boek 'Teamleiderschap als ambacht" staat een volledig hoofdstuk over 'De teamleider als persoon' dat over dit onderwerp gaat.
Copyright © Silvia Prins (2019). Alle rechten voorbehouden. Artikelen of delen hieruit mogen elders gepubliceerd worden, maar alleen op o.v.v. het copyright en de naam van de website. Dank om me hiervan op de hoogte te stellen. (herzien op 27 november 2022)