“Je hebt maar één stuk gereedschap, en dat ben je zelf!”

(een schooldirecteur)

Voorbij de tips & tricks

Leidinggevenden en professionals die met groepen werken zijn meestal hongerig naar ‘tools’. In opleidingen treft deze gretigheid me als een nood aan controle en een begrijpelijke behoefte aan zekerheid.

Het leiden of begeleiden van samenwerking is echter zo veel méér dan modellen kennen en methodieken inzetten. Als het er op aankomt gaat het vooral over de vraag: hoe en van waaruit handel ik in deze concrete situatie?

Op de momenten die er toe doen, wordt je vooral teruggeworpen op jezelf. Hoe meer je investeert in je persoonlijke groei, hoe sterker je in je schoenen staat in lastige situaties waar een groep je nodig heeft.

Het ‘zelf’ als instrument: kalibratie

Je ‘zelf’ inzetten verwijst naar wat jazzmuzikanten doen: op basis van kennis van de stiel (bv groepsdynamica; veranderprocessen), een rugzak vol groepsmethodieken en vanuit je persoonlijke kracht to the point improviseren en interveniëren.

Dit vraagt de nodige zelfkennis, zoals

  • welke persoonlijke kwaliteit verglijdt soms in valkuil-gedrag als ik onder stress sta?
  • welk soort medewerkers roepen iets in me op dat me uit balans haalt?
  • in welke situaties in groepsverband voel ik me wankelen op mijn benen?
  • wat doe ik als ik me in het nauw gedreven voel en waar heb ik wel eens spijt van?

Je reactieve patronen (her)kennen is een belangrijke troef in het werken met groepen! Persoonlijke ontwikkeling is een voorwaarde om je instrument te kalibreren.

Wankelen of rustig en stevig interveniëren?

Herken je dit soort betekenisvolle en spannende situaties in een groep?

  • Je voelt dat er ‘iets’ leeft in de groep dat niet benoemd wordt, maar je kunt de vinger er niet achter krijgen…

bv een plotse dip in energie; rond de pot draaien; voorzichtigheid; ingehouden kwaadheid

  • Je merkt ‘weerstand’ in je team op en komt er niet doorheen

bv ja zeggen en nee doen; beladen stilte; een eindeloze stroom vragen en bedenkingen; ja-maren

  • Je moet handelen wanneer er plots een spannend moment in de groep ontstaan

bv verwarring op het moment dat mensen écht willen gaan spreken; iemand komt plots alleen te staan; er ontstaan breuklijnen in het team

  • Je komt zelf als (bege)leider onder vuur te liggen

bv twijfel aan je competenties; je goede intenties betwisten; wantrouwen uitspreken

Hoe ga je hier mee om?

Word je defensief? Schiet je in een kramp? Verstop je je achter een professioneel masker?

Of kan je rustig aanwezig zijn, in contact met je innerlijke bronnen en van daaruit bewust en adequaat handelen?

Zet je hele ‘hebben en houden’ in!

“Het vraagt heel wat moed en innerlijk evenwicht om op een containende manier aanwezig te zijn. Het betekent dat je het kunt uithouden in de spanningen, complexiteit en emotionaliteit van het proces van samenwerken. Je bent in staat om het negatieve er te laten zijn, naar het ongemak toe te gaan, niet defensief te reageren op negatieve projecties van medewerkers. Je blijft rustig aanwezig, laat je niet omver blazen en reageert niet vanuit je eigen angst.” (p. 162)

Om er stevig te staan, kan je beroep doen op verschillende registers. Ik noem er een paar.

Je vermogen tot observatie en interoceptie ontwikkelen: wat gebeurt er in de buitenwereld van de groep (zichtbaar en niet zichtbaar) en wat gebeurt er in mijn binnenwereld (o.a. gedachten, gevoelens, impulsen, stress reacties)

Embodied aanwezig zijn: je lichaam actief tot rust brengen, zodat je uit de fight-flight automatismen blijft en helder kunt denken.

Een mentale basishouding ontwikkelen: psychische weerbaarheid, negatieve emoties kunnen (ver) dragen en projecties niet persoonlijk nemen.

Beseffen dat je niet alles kunt of moet weten: je kwetsbaar opstellen, in het niet-weten durven zitten en omgaan met de creatieve chaos vanuit vertrouwen dat er wel iets zal ontstaan.

Leren vertrouwen op je intuïtie: je sensitiviteit cultiveren en je persoonlijke gewaarwordingen, hunches of subtiel aanvoelen durven delen in de groep ter exploratie.

“Als hele persoon aanwezig zijn maakt je ontvankelijk voor je eigen gewaarwording als bron van informatie en hierdoor vergemakkelijkt het contact met wat er in het team leeft.” (p 167)

Workshop: ‘Het ‘zelf’ als instrument van verandering

In deze zomerse workshop op 3 en 4 juli 2019 werken we in een kleine groep aan onze persoonlijke kracht, presence, intuïtie en authenticiteit als basis voor bewust en flexibel handelen in moeilijke groepssituaties.

‘Doing the jazz!!’

Meer info over deze workshop vind je H I E R.

P.S.: In mijn boek ‘Teamleiderschap als ambacht’ staat een volledig hoofdstuk over ‘De teamleider als persoon’ dat over dit onderwerp gaat.