‘Onvolwassen’ gedrag bij spanning
In mijn werk met conflicten kom ik het telkens weer tegen: relationele immaturiteit.
Bij spanning in het samenwerken, in contact met vervelende collega’s, in onveilige teams of in toxische organisaties val je meestal terug op reactief gedrag.
We zijn allemaal geconditioneerd en daardoor kom je vanzelf in oude patronen terecht als je in het hier-en-nu getriggerd wordt door iets of door iemand.
Je lijf schiet in de stressmodus en de ‘automatische piloot’ neemt het stuur over. Een versnelde hartslag, droge mond, spierspanning, contractie en/of spontane bewegingen gebeuren vanzelf (bv in elkaar zakken, je wegdraaien van iemand).
Het lukt niet meer om echt te luisteren naar de ander en je empathie voor de overkant droogt op. Je neemt emotionele afstand van mensen en bent niet meer beschikbaar, als reactie op een teveel, te intens, te bedreigend, te negatief.
Je capaciteit om helder te denken, met een open mind naar een situatie te kijken en oplossingsgericht naar de toekomst te kijken zijn gecompromitteerd. Je raakt gevangen in onproductieve gedachten die je stress verder de hoogte injagen: oordelen, zwart-wit denken, negatieve voorspellingen, verwijten en zelfverwijten.
Impulsief, onbewust en reactief gedrag betekent vastzitten in het verleden en reageren vanuit oude sjablonen. Je bent dan niet bezig met het nu of met de toekomst.
Dit gebeurt op alle niveaus: in families, vriendenkringen, op het werk, in de maatschappij en in de wereld. Het leidt tot onbegrip, toenemende spanning, intolerantie en polarisatie. En tot oorlog.
“Habits are essential to our lives and are even useful for our survival, but without noticing, we can become calcified, rigid, resistant to change, and, therefore, not resilient in the face of it.
(…) when I’m stressed or shut down – distracted, disconnected, and dissociated – I have less space and a reduced capacity for inner witness.
In that state of contraction, I am more likely to become over-identified with my thoughts and emotions (habits) or constricted by the sensation of physical pain or discomfort.
It becomes too difficult to listen and communicate or solve problems. I feel “too busy” rather than productive, reactive rather than responsive.
I function out of crystalized habits (according to my past) rather than creatively (according to my potential).”
‘maturiteit’ – 3 pijlers
Beena Sharma (in Hübl, 2023) onderscheidt 3 pijlers van volwassenheid in leiderschap en in relaties, die ik heel inspirerend vind.
1. spanningen, polariteiten en paradoxen omarmen
De capaciteit om bij spanning niet in of-of redeneringen vervallen. Niet vechten voor je grote gelijk, niet polariseren; niet denken vanuit schaarste. Ook de tegenstellingen die er zijn niet ontkennen of met de mantel der liefde toedekken.
Het en-en denken vraagt om volwassenheid en mentale soepelheid.
Bijvoorbeeld: én Geert én Heleen hebben een punt; we moeten én veranderen én stabiliteit bewaren.
2. Kijken naar de realiteit en durven bewegen naar wat moeilijk is
Het is een hele uitdaging om te kijken naar wat er ‘is’. En toch is dat juist het startpunt van verandering (de paradox van verandering, Beisser).
Vaak focussen we op het verleden (bv oude koeien; vroeger was het beter) of vluchten we naar de toekomst (bv we zouden toch moeten…; laat ons met een schone lei beginnen!).
Het is veel moeilijker om te kijken wat er hier-en-nu is, en wat ook naar wat er niet is. Soms blijven we rond de spreekwoordelijke ‘pot’ cirkelen en durven zwe e niet open te doen. De pruttelende brei gaat op den duur stinken…
3. Continue feedback geven aan zelf, de ander en het systeem
Door een constante loop van eerlijke informatie te cultiveren en jezelf en elkaar een spiegel voor te houden, maak je meer zelfkennis en groei mogelijk.
Ook systemen, zoals een team of organisatie, floreren en kunnen zich blijvend ontwikkelen via continue feedback.
Neem weer de regie!
Relationele wijsheid en emotionele veerkracht gaan niet zozeer over je ‘relaties’.
Het er wel om hoe je je beweegt in uitdagende situaties in je persoonlijke leven, op het werk en in de wereld. Die spreken je capaciteit aan om bewuster te ‘relateren’ (raar woord!).
Het is dus een werkwoord en geen zelfstandig naamwoord. Een proces en geen ding.
- Hoe ga je om met negativiteit op de werkvloer?
- Hoe verhoud je je tot de dagelijkse stroom van schokkende beelden in het wereldnieuws?
- Wat doet de polarisatie in de maatschappij met je?
- Hoe ga je om met de alarmerende klimaatsituatie?
Kop in het zand? Paniek of depressie? Alle informatie afblokken? Je angsten kalmeren via sociale media, tv kijken en andere afleiding?
Of slaag je erin om je vanuit emotionele en fysieke veerkracht te verhouden tot alle uitdagingen die op je afkomen?
Organiseer je voldoende ’tegengif’ in je leven om de balans te bewaren? (bv schoonheid, natuur, muziek, zinvol werk doen, diepe vriendschappen)
Relationele kwaliteiten
Er zijn een aantal belangrijke relationele kwaliteiten die je hiervoor kunt inzetten en verder ontwikkelen.
‘In tune’ zijn met jezelf
Durven vertragen, naar binnen keren en voelen wat er van binnen leeft. In contact zijn met wat er lichamelijk gebeurt, de emoties die nu aanwezig zijn en de gedachten die door je heen gaan.
Bijvoorbeeld: onrust, angst, voorzichtige hoop, spanning in je kaken, de impuls om je terug te trekken, weerzin tegen iets, een oordelende gedachte over iemand.
Door contact met jezelf te hebben, creëer je innerlijke ruimte. Er ontstaat een pauze waarin je een bewuste respons kunt kiezen in plaats van impulsief te reageren.
Beschikbaar zijn voor de ander
Meestal is het nodig om jezelf eerst te reguleren – je zenuwstelsel kalmeren – voordat je er écht helemaal, met lijf en leden, voor een ander kunt zijn.
Even een momentje nemen om bijvoorbeeld te ademen en naar binnen te keren, vergroot de kwaliteit van je presence (bv rustig; empathisch; moedig; nieuwsgierig).
Vanuit deze aanwezigheid kan je beter luisteren, begrip en empathie opbrengen, voelen wat er tussen jou en de ander speelt en oprecht zijn in het contact.
Transparant communiceren
Deze vorm van communiceren gaat een stap verder dan de inhoud van wat we zeggen.
Thomas Hübl noemt dit ‘attunement’: afgestemd zijn op jezelf, op de ander en op het relationele veld.
Het gaat over de informatie die je van binnen, bij de ander en in de tussenruimte oppikt. En deze sigalen ook serieus nemen en onderzoeken of benutten om het contact te verdiepen.
Bijvoorbeeld: een dip in je energieniveau voelen tijdens of na een gesprek; een gevoel van onveiligheid; een incongruentie opmerken tussen wat iemand uitspreekt en wat zijn/haar lichaam zegt; een verrassend beeld dat bij je opkomt terwijl je met iemand aan het praten bent.
Deze registers staan tot onze beschikking.
De uitdaging is: hoe kan ik contact met mezelf en de ander houden – juist in de momenten van spanning, druk en dreiging – zodat ik in relatie kan blijven?
De boodschap van het boek van Thomas Hübl is het belang om te connecteren met onszelf, de mensen om ons heen, de natuur, de maatschappij. Beseffen dat we interafhankelijk zijn. Beter leren afstemmen, zodat we onze collectieve intelligentie kunnen inzetten om van de wereld een betere plek te maken.
Want de wereld heeft – zeker nu – veer-krachtige mensen nodig!
Een paar van mijn favoriete quotes uit het boek:
Mature relationality requires that you slow down and tune in.
The more embodied and available you are, the more clearly you see the world.
Being truly present with another person is among the most precious gifts you can offer.
Learning to stay connected to your own stilness amidst the noise of the world is a vital practice for our times.
Resolving a relationship conflict is about emerging into newness together.
Healing happens when you decide not to look away but to attune: to be present with what is, to notice and sense and feel.
Bewust in relaties staan en soepel bewegen bij spanningen
Graag nodig ik je uit om deel te nemen aan de ervaringsgerichte workshop ‘Bewegen in conflict – Van patroon naar present’.
We werken van een somatische en holistische insteek en focussen op onze relationele vaardigheden en manier van omgaan met spanning en conflict.
Want alles start bij hoe jij zelf omgaat met spannende situaties en moeilijke relaties!
Welkom!
Bronnen van inspiratie
Thomas Hübl (2023). Attuned. Practicing Interdependence to Heal Our Trauma – and our world, Sounds True.
Heel wat mensen hebben me de laatste 15 jaar geïnspireerd in het domein van uitdagende relaties, conflicten en trauma.
Deze inzichten vertaal ik systematisch naar het thema: conflicten en overweldigende ervaringen op de werkvloer. Het zijn ook de bronnen waaruit ik put in mijn workshops en coachings.
Ik noem er enkelen: Diana Evers, Peter Levine, Gabor Maté, Dan Siegel, Steve Porges, Bessel van der Kolk, Deb Dana, Janina Fisher, Babette Rotschild, Tim Hicks, Miriam Taylor, Ybe Casteleyn, Jason Digges, Friedrich Glasl.
