Het belang van vragen
Vragen. We gebruiken ze de hele dag door. Telkens merk ik het weer tijdens opleidingen: goede vragen stellen is niet vanzelfsprekend! Maar als je het in de vingers hebt, heb je een belangrijke tool in handen.
Hoe bewust ben jij met het zorgvuldig formuleren van vragen bezig als je bijvoorbeeld een gesprek of vergadering voorbereid?
De meeste mensen kunnen het verschil wel maken tussen een gesloten en een open vraag.
- Bij een gesloten vraag verwacht je een kort antwoord: ja of nee of een keuze tussen opties (“Wil je meedoen?”; “Welk scenario heeft je voorkeur: A, B of C?”).
- Een open vraag biedt meer ruimte om te antwoorden (“Hoe heb je die vergadering aangepakt?”; “Wat maakt dit project zo belangrijk voor je?”)
Vragen zijn soms geen echte vragen. Ze zijn een vermomde manier om onze eigen opinies of ideeën te uiten (“Hebben jullie al eens met elkaar gepraat om dit op te lossen?”; “Waarom zou je die klant niet gewoon eens bellen?”). Dit soort suggestieve vragen sluipen er gemakkelijk in…
Hoe werken goede vragen?
Je kunt een vraag zien als een sleutel: welke deur wil je openen?
Begin je een gesprek met de vraag “Wat is het probleem?” of “Wat verwacht je?” Of zet je in met een vraag die iemand aanspreekt op zijn verantwoordelijkheid: bv “Wat is jouw doel voor dit gesprek?”
In het eerste geval krijg je waarschijnlijk een klaagzang, de hele historiek van het probleem, een hoop anekdotes en versterk je de focus op het verleden.
Bij de tweede vraag wordt de persoon uitgenodigd om na te denken over wat hij wel wil, waar hij naartoe wil, hoe hij het anders wil in de toekomst. Je krijgt dus een totaal ander gesprek!
Vragen zijn dus een manier om een gesprek, zoektocht of proces te sturen. Ze getuigen van onze interesse en nieuwsgierigheid en creëren ruimte voor de ander.
Ze stimuleren het denken, het voelen en het handelen.
- Hoofd-vragen stimuleren reflectie: “Wat was voor jou het kantelmoment in dit conflict?”
- Hart-vragen bevragen de beleving en gevoelens: “Hoe heb je die kritiek ervaren?”
- Handen-vragen gaan in op het handelen en de actie: “Hoe heb je dat toen aangepakt?”
Wat is een krachtige vraag?
Een effectieve vraag doet wat je wil dat hij doet – bijvoorbeeld:
prikkelen – focussen – nadenken – associëren – verantwoordelijkheid nemen – informatie genereren – details geven – risico’s nemen – op een ander been zetten – naar binnen keren – concreet worden – van perspectief wisselen – wakker schudden – de toekomst aanwezig stellen – nieuwe opties genereren – confronteren – beweging in gang zetten – enz…
Een goed geformuleerde vraag:
- is passend en sluit aan bij het voorgaande
- is helder en eenvoudig
- is begrijpelijk en eenduidig
- is doelgericht en doordacht
- is gefocust en laat ruimte
- is uitnodigend en stimulerend
- zet iets in beweging: reflectie, actie, expressie, verandering
Probeer eens iets anders!
Naast de gesloten en open vragen zijn er nog heel wat andere soorten vragen! Experimenteer eens met een ander soort vraag en kijk wat er gebeurt!
Hypothetische vragen
Deze vragen nodigen de ander uit om zich een voorstelling te maken van een mogelijke toekomst.
“Stel dat je collega in de toekomst doet wat hij nu belooft, hoe zal het dan voor jou zijn om met hem samen te werken?”
“Wat is het ergste dat er kan gebeuren als we hier als team niet uit raken?” (‘worst case scenario’)
Oplossingsgerichte vragen
Dit soort vragen focussen de aandacht op mogelijkheden, kracht en op de toekomst.
“Wat zou je willen in plaats van het conflict?”
“Stel dat je morgen binnen komt op de afdeling en alles loopt precies zoals jij het wilt: hoe ziet de samenwerking met je collega’s er dan heel concreet uit voor jou?” (‘droomvraag’)
Waarderende vragen
Deze bevragen de aanwezige kracht, energie, talenten en maken ze expliciet.
“Hoe zijn jullie er vroeger wél in geslaagd om goed samen te werken?”
“Wat waren de drie beste momenten in dit project en wat maakt ze zo bijzonder voor jou?”
Verbindende vragen
Verbindende vragen zoeken naar duidelijkheid over de interafhankelijkheid tussen mensen, verhogen het bewustzijn dat mensen elkaar nodig hebben en versterken de gemeenschappelijkheid.
“Wat heb je van haar nodig om dit project tot een goed einde te kunnen brengen en wat ben jij bereid om zelf te investeren?”
“Wat bindt jullie, ondanks alles?”
“Hoe zou hij kunnen merken dat jij je anders voelt?”
Circulaire vragen
Dit type vragen peilt naar patronen die mensen verbinden. Ze helpen om uit het lineaire en het causale denken te stappen (oorzaak → gevolg) en leggen de nadruk op de wederkerigheid in relaties.
“Hoe krijgen jullie het slechtste in elkaar naar boven?”
“Wat zie je Piet doen als Jan voor de zoveelste keer een flauw grapje maakt?”
Gevaarlijke vragen
Ken Cloke spreekt over ‘dangerous questions’ of spannende vragen. Dit soort vragen hebben tot doel een authentiek gesprek te stimuleren, naar de essentie te gaan en de belangen en wensen van de betrokkenen op tafel te krijgen.
“Waar zou je willen dat hij je erkenning voor geeft en welke erkenning ben jij bereid aan hem te geven?”
“Waar heb je je aan vastgeklampt dat je nu wil loslaten?”
Voor wie verder wil lezen
Bannink, Frederike (2006). Oplossingsgerichte vragen. Handboek oplossingsgerichte gespreksvoering. Harcourt.
Choy, Joep (2005). De vraag op het antwoord. Systemische interventies voor conflicten in organisaties. Nisto Publicaties.
Cloke, Kenneth (2001). Mediating Dangerously. The Frontiers of Conflict Resolution. Jossey-Bass.
Copyright 2015 © Silvia Prins. Alle rechten voorbehouden. Artikelen of delen hieruit mogen elders gepubliceerd worden, maar alleen op o.v.v. het copyright en de naam van de website. Dank om me hiervan op de hoogte te stellen (blog herzien op 8 maart 2021).