Macht en intimiteit in samenwerking
In deze blog wil ik het hebben over macht en intimiteit in samenwerkingsrelaties. Twee thema’s die in elke groepsdynamische theorie terugkomen: macht of invloed (boven-onder) en intimiteit (afstand-nabijheid).
Ik vond inspiratie in het populaire boek ‘Blijf bij mij. Hoe we in relaties strijden voor macht en intimiteit’ van relatietherapeute Rika Ponnet.
Het verraste me hoe deze hechtingsstijlen ook spelen in ons werk, in onze samenwerkingsrelaties en bij conflict. Ik probeer hier de vertaling te maken naar relaties op de werkvloer.
Macht is vies, vinden velen. Toch blijken we in onze relaties macht en controle na te streven om ons te verzekeren van veiligheid en liefde. Een nobel doel dus.
We doen dit op verschillende manieren. Van huis uit krijgen we één van de vier hechtingsstijlen mee die ik hieronder kort overloop.
We zijn op een bepaalde manier van kinds af aan emotioneel geprogrammeerd en dit programma stuurt hoe we denken over onszelf en anderen en hoe we met relaties – ook op de werkvloer dus – omgaan.
Dit idee gaat terug op het werk van John Bowlby, een Brits psychiater, die in de jaren ’40 en ’50 van de vorige eeuw zijn attachment theorie formuleerde.
(onderaan dit bericht vind je een aantal tips voor je team die zeker nu in deze uitdagende periode super relevant zijn!)
“Autonoom en zelfstandig in het leven staan, investeren in zelfontplooiing, je talenten exploreren en ontwikkelen, buitenlandse studies en dito werkervaringen opdoen, kiezen voor jezelf, je weg gaan…het zijn hedendaagse adviezen, gericht op individuele groei, dé weg naar het geluk, lijkt het wel.
Wat we niet meteen zien, is hoe veel van die dadendrang eigenlijk een vluchtweg is.
Voor velen die deze weg bewandelen is het hun manier van emotioneel overleven. Doen en ondernemen, vooruit, niet voelen. Wat problematisch is, dekken ze toe of duwen ze weg. Ze intellectualiseren en rationaliseren. De afwijzend-vermijdende hechtingsstijl is eigenlijk een overlevingsmechanisme in moeilijke tijden.”
Hechtingsstijlen
Veilig gehecht
De helft van de mensen is gelukkig ‘veilig’ gehecht. Dit zijn mensen die vertrouwen in zichzelf en anderen hebben. Ze vallen niet speciaal op en zijn vooral op zoek naar evenwicht en stabiliteit in hun leven. Ze vormen de lijm in een team. Ze hebben een genuanceerd beeld van zichzelf en anderen. Ze vertrouwen er op dat anderen er voor hen zullen zijn bij problemen.
Bij spanningen zullen ze eventueel strijden om tot een nieuw evenwicht te komen, niet om hun gelijk te halen of anderen onderuit te halen. Ze zijn in staat om empathisch te reageren in conflictsituaties en het standpunt van de ander te horen. Ze communiceren direct en zijn bereid hun eigen idee te herzien. Ze klinken me als de ideale persoon om in je team te hebben.
Angstige hechtingsstijl
De tweede is de angstige hechtingsstijl (20% van de mensen). De grondtoon bij deze mensen is angst voor het verlies van nabijheid en voor verlating. Angstig gehechten hebben een negatief zelfbeeld en hebben dus een grote nood aan steun, bevestiging en erkenning. Ze zien anderen als sterker en slimmer en ze hebben er veel voor over om erbij te horen. Soms uit zich dit als perfectionisme en geen nee kunnen zeggen, wat hen tot gemakkelijke prooien voor burn-out maakt. Soms verdenken ze anderen ervan van hen te profiteren.
Ze verwachten veel van anderen. Dit maakt dat ze soms aanklampend en zelfs controlerend of dominant overkomen. Soms lokken ze een conflict uit, want conflict is contact voor hen. De kwaliteiten die angstig gehechten in een team brengen is loyaliteit, trouw, een groot verantwoordelijkheidsgevoel en een sterk gevoel voor rechtvaardigheid.
Angstig vermijdende hechtingsstijl
Een kleine categorie mensen (5%) is het slechtst bedeeld: de angstig vermijdende hechtingsstijl. Deze mensen hebben een laag zelfbeeld en ze hebben een onrealistisch beeld van anderen. Waar ze iemand in eerste instantie bewonderen en hoge verwachtingen koesteren, zullen ze vervolgens heel ontgoocheld zijn en zich terugtrekken uit het contact.
Ze staan ambivalent in relaties: ze zoeken zowel nabijheid als afstand, ze trekken aan en stoten af. Ze zenden tegenstrijdige signalen uit, wat het voor anderen moeilijk maakt om hen te ‘lezen’ en adequaat te reageren.
Tot slot is het voor mensen met een angstig vermijdende hechtingsstijl moeilijk om zich af te stemmen op anderen, omdat ze zo intens bezig zijn met zichzelf. Dit is het soort mensen in een team dat veel aandacht vraagt en veel energie kost.
Ik herken alle stijlen in mijn werk met teams!
De ‘helden’ in organisaties en het risico op burn-out
Tot slot is er nog de afwijzend-vermijdende hechtingsstijl (25%). Dit zijn de helden in onze organisaties!
Het zijn mensen die zelfstandig en onafhankelijk kunnen werken en niemand nodig hebben: de eenzame avonturier. De mensen die grootse prestaties leveren en geen hulp vragen.
We kennen ze allemaal. De collega die altijd vrijwilliger is om er – zonder te klagen – nog een taak bij te nemen. De manager die de afdeling door de zoveelste ingrijpende verandering heen loodst en zichzelf voorbijloopt. De professional die zich kapot werkt en bijna niet thuis is. De ondernemer die talloze bordjes in de lucht moet houden: een eigen zaak, de kinderen, het huishouden, sporten, bijblijven met cultuur, een vriendenkring.
Het zijn mensen die een groot belang hechten aan een sterk en positief zelfbeeld. Ze zijn dan ook goed in het bieden van hulp, een sterke schouder en een luisterend oor. Ze staan aan de ‘sterke’, ‘gevende’ kant in relaties.
De keerzijde van dit ‘flinke meisje’ of deze ‘moedige jongen’ is dat ze zich emotioneel terugtrekken en weinig voeling hebben met hun eigen behoeften. Ze voelen dus niet aan dat het niet meer gaat of dat ze hun limiet hebben bereikt. Hulp vragen staat niet op de agenda!
De grondtoon is wantrouwen; ze willen niemand om hulp vragen. Ze vluchten weg van conflicten en blijven op afstand als het lastig wordt. Ze willen kost wat kost controle houden en vaak vind je ze aan de top van een organisatie of team of in zelfstandige beroepen.
wees alert!
Flink zijn, geen hulp vragen, doorzetten, angst, wantrouwen, hard doorwerken tegen beter weten in, emoties onderdrukken, individualisme, je sterker voordoen dan je bent om je kwetsbaarheid te verbergen, niet voelen hoe moe je bent,… Je betaalt er op termijn een prijs voor: stress, eenzaamheid, demotivatie, een lege batterij, depressie, disconnectie.
Vooral mensen met deze laatste stijl zullen gemakkelijk ten prooi vallen aan de immer eisende organisatiecontext die inspeelt op individualiteit, rationaliteit, hard werken en het blijven aangaan van uitdagingen.
Uit onderzoek blijkt dat er geen ontsnappen is aan onze hechtingsstijl. Toch kunnen we, binnen de krijtlijnen van onze stijl, wel in beweging komen en groeien.
Connecteren in je team: tips
Ondertussen hebben we allemaal geleerd hoe je efficiënt kunt overleggen via online kanalen. Dat spaart een heleboel tijd uit. Iedereen werkt ook zelfstandiger en krijgt in veel gevallen meer vertrouwen en verantwoordelijkheid.
Maar hoe zit het met het individuele en collectieve welzijn in deze tijden waar we allemaal zwaar op de proef gesteld worden? Heb je al stappen gezet om met elkaar te verbinden, ook al is het online? Is er ruimte om te delen over hoe het met ieder is?
- Beleg eens een moment om – zonder agenda – met elkaar in gesprek te gaan
- Geef iedereen op voorhand een vraag mee om al eens over na te denken
- Tune in op het individuele welzijn van alle teamleden en doe zelf ook mee, bijvoorbeeld met de vraag: “Hoe is het nu met mij?”
- Maak ook eens ruimte om te delen hoe het met team zelf is, met de manier waarop jullie nu samenwerken en communiceren. Bijvoorbeeld met de vraag: “Hoe is het met ons: wat geeft me energie en wat kost me energie in hoe we nu samenwerken met elkaar?”
- Het gaat hierbij om delen en verbinden: er hoeft niets opgelost te worden!
- Luister aandachtig en straal uit dat alles er mag zijn: vertrouwen, hoop en creativitiet, maar ook onrust, wanhoop, eenzaamheid en uitputting
Ik heb al heel mooie dingen gezien en gehoord als een team hier ruimte voor maakt…
Rika Ponnet (2012). Blijf bij mij. Hoe we in relaties strijden voor macht en intimiteit. Tielt: Lannoo.
Copyright 2014 © Silvia Prins. Alle rechten voorbehouden. Artikelen of delen hieruit mogen elders gepubliceerd worden, maar alleen op o.v.v. het copyright en de naam van de website. Dank om me hiervan op de hoogte te stellen (herzien op 1 februari 2021).